Bureau Waardenburg
Varkensmarkt 9
4101 CK Culemborg
T: 0345 512710
e-mail buwa

Vegetatieonderzoek met drone
U bevindt zich hier:

Nooit meer baggeren door het slib

Luchtopname van de waterproeftuin in het Markermeer gemaakt met een drone.

Artikel Trouw, TEKST MONICA WESSELING - 16/10/13

Op het eerste gezicht lijkt de man op de dijk bij het Markermeer een oudere jongere die met een op afstand bestuurbaar vliegtuig staat te spelen. Tot je zijn geconcentreerd gemompel hoort. "Mooi, op het slik slaat het aan'. En 'hé, zelfs de onderwatervegetatie is te zien.' De man is bloedserieus. Het apparaat is een werkinstrument.

Het waait als immer boven het Markermeer als Martijn Waardenburg van Ecologisch Adviesbureau Waardenburg zijn vliegtuigje boven het water heen en weer laat vliegen. De wind zwiept het zoete meer op tot glinsterende golfjes en doet de multikopter - de drone - dansen door de lucht. De schapen op de dijk kijken schichtig naar de indringer en vluchten glibberend over hun eigen stront alle kanten uit.

In het water vlak voor de oever liggen twee merkwaardige rasters van wilgentenen dammen, elk bestaande uit negen compartimenten. Sommige zijn leeg, in andere groeit riet. "Daar is het om te doen", zegt Waardenburg. "En natuurlijk om het vliegen met drones onder de knie te krijgen, want dat valt bepaald niet mee." Terwijl hij dit zegt loopt op zijn handset het metertje van de batterij beangstigend snel terug. "Ik moet hem eerst binnenhalen. De wind kost veel energie en ik moet er niet aan denken dat dit testexemplaar verloren gaat."

Waterproeftuin

Het veilig laten landen lukt en terwijl hij de batterij verwisselt - op een nieuwe batterij kan de drone weer tien minuten vliegen - legt hij uit waar de wilgentenen bakken voor dienen. Op uitnodiging van Rijkswaterstaat doet Bureau Waardenburg samen met aannemer De Vries en Van de Wiel en ingenieursbureau Grontmij mee aan het project Waterproeftuin, een onderzoeksprogramma waarbij initiatiefnemers onderzoeksvoorstellen kunnen indienen voor het natuurlijker maken van het IJmeer en Markermeer.

De ecologische kwaliteit van deze meren laat nogal te wensen over, onder meer omdat het Markermeer nogal troebel is en omdat de meren feitelijk 'bakken water' zijn met harde, steile oevers. De troebelheid belemmert plantengroei en daarmee dierlijk leven - zonder planten geen zuurstof immers. Door de harde oevers ontberen vissen en andere waterbeesten een ondiepe, warme paai- en opgroei- en schuilplek.

Waardenburg denkt bij te dragen aan de oplossing van de twee problemen door zoetwaterkwelders te vormen. Het idee is om de compartimenten van wilgentenen te vullen met de overmaat aan slib uit het Markermeer. Het slik moet begroeid raken en zo een kwelder vormen. De kwelder is paai- en opgroeigebied en vangt mogelijk zelf ook slib af.

De proefopstelling in het water moet duidelijk maken wat de beste methode is - ecologisch en economisch - om de kweldervorming in gang te zetten. De compartimenten zijn gevuld met kaal slik, kaal zand, slik beplant met rietwortels en zand beplant met rietwortels. De vraag is dus welk het best begroeid raakt en daarmee een geschikt leefgebied vormt.

"Om dat in kaart te brengen wilde ik, zoals gebruikelijk, door het gebied waden", vertelt Arjenne Bak, teamleider aquatische ecologie bij Waardenburg. "De oeverzone is in principe ondiep genoeg. Het slik droogt wel in, maar is nog zo zacht, dat ik na een paar stappen vanaf de kant al muurvast zat. Een bootje bood ook geen oplossing. Toch móeten we de plantengroei in kaart brengen. Vooral de bedekkingsgraad is belangrijk."

Het probleem van deze proefopstelling is niet uniek, zo blijkt uit het verhaal van de aquatisch ecoloog. Watergangen en moerassen zijn vaak lastig te onderzoeken op aanwezige planten en dieren.

Foto's maken vanuit een klein vliegtuigje dat laag over het water vliegt lijkt daarmee een voor de handliggende oplossing. Toch klinkt dat simpeler dan het is. Voor goede vegetatieopnamen moet de drone heel nauwkeurig worden gestuurd. En dat is bepaald geen sinecure als we de handset even mogen vasthouden. Het kleine vliegtuigje lijkt snorrend geheel zijn eigen weg te gaan, zich niets aantrekkend van ons fanatiek gemanipuleer met de sticks. Ook vliegenier Martijn heeft vele uren in een weiland staan oefenen. Leren vliegen is een vaardigheid; ingewikkelder zijn de technische problemen. Waardenburg: "Ons eerste proefexemplaar bleek te veel een speelgoedding. Het zwalkte en was daarmee moeilijk bruikbaar. Deze drone is gemaakt door een hobby-bouwer. Met meerdere motoren en meerdere propellers is het toestel krachtiger en beter bestuurbaar, een stabilisatiesysteem voor de camera zorgt voor betere beelden", vertelt Waardenburg terwijl hij de drone weer laat opstijgen.

Fisheye-effect

Al snel is ze niet meer dan een stip in de verte. Waardenburg: "We vliegen niet op gps-punten. Ik moet het vliegtuigje kunnen blijven zien om het te kunnen sturen. Dat is lastig, maar gelukkig kan ik zien wat de camera ziet. En binnenkort testen we wel met vooraf ingevoerde coördinaten.
'Die camera en het beeld vertalen naar interpreteerbare gegevens bleek het volgende probleem. De groothoek van de kleine camera veroorzaakt een fisheye-effect waardoor de beelden niet zomaar aan elkaar geplakt konden worden. Dat euvel is verholpen dankzij een corrigerend computerprogramma.

"Probleem is nu nog dat op de foto's die zijn genomen op grotere hoogte, niet heel duidelijk is welke dammen begroeid zijn en welke niet. Dat willen we oplossen door de camera ook opnamen in het kleurenspectrum nabij infrarood te laten maken. Daarmee is het onderscheid veel beter te maken.
"Hobbels te over, maar Bureau Waardenburg verwacht veel van de nieuwe techniek, die zij vermoedelijk als eerste in Nederland gebruiken voor natuuronderzoek. De bedekkingsgraad van de begroeiing, maar ook het determineren van de afzonderlijke soorten en het vaststellen van onderwatervegetatie blijken mogelijk. Rijkswaterstaat en andere instanties hebben al interesse getoond, zegt de piloot.

Dan gaat het bijna mis. Een windvlaag pakt het kleine vliegtuigje op en lijkt vastbesloten het mee te nemen. Het contact lijkt verbroken; de drone verloren boven het meer. Resoluut zet Waardenburg een rode knop om, het bevel 'Terug naar de basis'. De drone gehoorzaamt.

Watervogels 
De vraag is in hoeverre het vliegen met drones watervogels zou kunnen verstoren. Uit een eerder onderzoek naar de relatie tussen recreatie en verstoring van vogels, in opdracht van Vogelbescherming Nederland uitgevoerd door Bureau Waardenburg, is duidelijk geworden dat vliegende objecten zoals helikopters en kitesurfers zeer verstorend kunnen zijn. Voordat drones worden ingezet zal volgens de betrokken onderzoekster bij Waardenburg dan ook onderzocht moeten worden of ter plaatse dieren aanwezig zijn die verstoord zouden kunnen worden.

Contactpersoon

Publicaties